40 jaar Stichting Pandora

1964: Oprichting

In 1964 richtte een in Amerika wonend succesvol Nederlands industrieel en zakenman, de heer A.L. van Ameringen, de Stichting Pandora op, met als doelstelling  vooroordelen over (ex-)psychiatrische patiënten te bestrijden.
Pandora was hiermee de eerste organisatie in de geschiedenis van de Nederlandse geestelijke gezondheidszorg die zich inzette voor de beeldvorming over en de positie van (ex-)psychiatrische patiënten.
De naam bedacht van Ameringen zelf, naar het oude griekse verhaal over de doos van pandora waarin, nadat alle rampen eruit waren gekomen, nog een ding overbleef: de hoop.

1968: Waarom gek? Omdat ie anders is?

Al vanaf het begin zocht Stichting Pandora naar strategieën en vormen om de taboes bij jongeren aan te kunnen pakken. Met de slogan Waarom ‘gek’? Omdat ie anders is? trad Pandora in 1968 als pionier in de openbaarheid: cursussen, excursies, radio, televisie, films, geschreven media, affiches en brochures brachten de boodschap aan de jongeren en het algemeen publiek.
In 1970 waarin veel kritiek was op de psychiatrie zette Stichting Pandora de volgende stap: via een advertentie in Vrij Nederland werden ex-psychiatrische patiënten opgeroepen om als vrijwilligers voorlichtingsactiviteiten van Pandora te gaan verzorgen. Zij vertelden hun eigen verhaal na vertoning van de eerste Pandorafilm, gemaakt door regisseur René van Nie met als titel de slogan van Pandora Waarom ‘gek’? Omdat ie anders is? Bij de voorlichtingen kwamen de ex-psychiatrische patiënten zelf aan het woord, een aanpak waarmee Pandora in 1970 uniek was. Hiermee was het voorlichtingsproject door ervaringsdeskundige vrijwilligers geboren. In actuele vorm is dit tot heden nog steeds een sleutelproject van de organisatie.

1971: Betere wegwijzers naar psychiatrische centra

'Om de 39 psychiatrische ziekenhuizen, die in Nederland bijna allemaal ver buiten de bewoonde wereld ‘verstopt’ zitten dichterbij de ‘gewone’ wereld te brengen heeft Stichting Pandora door de ANWB verkeersborden laten maken. Afgezien van het verkeerstechnische aspect van deze zaak (het urenlang zoeken naar de ingang van een inrichting behoort hierdoor tot het verleden) zal deze bewegwijzering, volgens Stichting Pandora ook een belangrijke psychologische uitwerking hebben op het nog altijd aanwezige afzonderings-taboe van de psychiatrische inrichting.' (Volkskrant, 24 april 1971)

1974: Succes Pandora speelfilm ‘Kind van de Zon’

In 1974 maakte regisseur René van Nie naar het verhaal van één van de leden van het vrijwilligersteam zijn tweede voorlichtingsfilm voor en in opdracht van Stichting Pandora, geheten Kind van de Zon. Actrice Josée de Ruiter bracht de ervaringen voor het publiek heel dichtbij. En met beelden van elektroshocktherapie, maar ook van gesprekstherapie maakte de film diepe indruk. Koningin Juliana was bij de première en een bioscoopversie van de film werd in roulatie gebracht.

1974: Ooit 'n normaal mens ontmoet? …. En beviel ‘t?

Naast de speelfilm Kind van de Zon, bracht Stichting Pandora in 1974 een nieuw affiche uit. Hiervoor werd de aan een van Simon Carmiggelts ‘Kronkels’ ontleende slagzin gebruikt: Ooit 'n normaal mens ontmoet? En..., beviel ‘t? en afgedrukt op spiegelpapier. Het affiche, dat ook in de vorm van een sticker werd uitgebracht, zou in de loop der jaren heel wat deuren en glazen in Nederland opsieren.

1977-1988: Cliëntenbeweging en strijd voor patiëntenrechten

In 1976 werd een landelijke werkgroep opgericht, waarin alle cliëntengroeperingen vertegenwoordigd waren om de uit 1884 daterende Krankzinnigenwet te veranderen en te vervangen door het wetsontwerp Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ). Bij Stichting Pandora werd de heer Hans van der Wilk, afkomstig uit het vrijwilligersteam, als nieuwe directeur aangesteld. Van der Wilk haalde de banden aan met de cliëntenbeweging en werd in de jaren ’70 en ’80 een centrale figuur in Nederland in de strijd voor patiëntenrechten en de emancipatie van de cliëntenbeweging. Men verwierf zich de positie om ook bij overheid en beleidsoverleg gehoord te worden. Stichting Pandora was hier actief bij betrokken. Sinds die tijd is beleidsbeïnvloeding een speerpunt van de organisatie.

1981: Pandora Informatie- & Advieslijn en Depressielijn

In 1981 startte de Pandora Informatie- & Advieslijn en in 1997 werd de Pandora Depressielijn opgericht. Beide telefoondiensten worden door vrijwillige medewerkers bemand, allen mensen die zelf ervaringen hebben met psychische of psychiatrische problemen en met de geestelijke gezondheidszorg. Bellers kunnen zo persoonlijke ervaringen uitwisselen, een luisterend oor vinden bij een lotgenoot en ervaringsdeskundig advies krijgen.

1989: Pandora-initiatief: Breed Platform Verzekerden en Werk

Op 1 januari 1989 richtte Stichting Pandora het Breed Platform Verzekeringen op. Het doel van dit platform was het tegengaan van risico selectie en het collectief behartigen van de belangen van alle via de deelnemende organisaties betrokken groepen, onder het motto: samen sta je sterker. In 1992 werd het beleidsterrein van het verkrijgen en behouden van werk toegevoegd veranderde de naam van het Breed Platform Verzekeringen in Breed Platform Verzekerden & Werk.
Gedurende een periode van 10 jaar waren alle activiteiten die onder de naam van het BPV&W werden uitgevoerd een integraal onderdeel van Stichting Pandora.

1990 - 1995: Divers schriftelijk voorlichtingsmateriaal

Begin jaren negentig kwam Stichting Pandora met een reeks nieuwe publicaties en brochures, allen geschreven vanuit ervaringsdeskundig perspectief.

> Wegwijs in de Geestelijke Gezondheidszorg , een praktische gids voor patiënten en hun omgeving.
> Wie dit leest is gek , onderwijsmateriaal voor leerlingen in het voortgezet onderwijs.
> Luistert U nog wel eens naar Uzelf? een brochure over wat U (niet) moet doen bij psychische klachten. (Ook in het Marokkaans en een Turks)
> Ooit een haan horen zeggen dat-ie vroeger een eitje was? , wat vertelt U over Uw psychische aandoening bij het zoeken en houden van werk?

1992: Pandora documentaire film wint Gouden Kalf

Naar aanleiding van het 25 jarig bestaan van de organisatie maakte filmer Froukje Bos een serie documentaire films over de maatschappelijke positie van psychiatrische patiënten en ex-patiënten. Dit resulteerde in vijf documentaire portretten, waarvan Levenslied, over dak- en thuislozen, in 1992 op de Nederlandse Filmdagen Het Gouden Kalf voor de beste lange documentaire won. Uniek was het feit dat mensen met een psychiatrische achtergrond documentair werden geportretteerd en voor een groot publiek inzicht in hun eigen levensverhaal gaven.

1998: Vitaal, groen verzekeren, solide en solidair

Op het gebied van verzekeringen kwam Stichting Pandora vervolgens met een tweede initiatief: het Vitaal-project. Uitgangspunt was dat de consument met een verhoogd medisch risico weinig mogelijkheden heeft bij het kopen van verzekeringen waarvoor een medische risicobeoordeling nodig is. Stichting Pandora benaderde in 1998 Interpolis met het verzoek om het concept van 'groen beleggen' ook in de verzekeringssector te onderzoeken. Ondersteund door adviesbureau KPMG/BEA ontwikkelden Interpolis en Stichting Pandora een model om vrijwillige solidariteit in de markt te verkrijgen.
Het was een weerbarstig traject wat nog niet tot een concrete verzekering heeft geleid, maar als verdienste heeft dat een solide en hoopvolle aanzet gegeven is voor het noodzakelijke denken over solidair verzekeren. Het thema medische risicoselectie door onder meer werkgevers en verzekeraars is actueler dan ooit en ontwikkelingen rond genetica zullen de problematiek nog aanscherpen.

2000: Project Versterking Arbeidsmarktpositie

In juni 2000 is het voorlichtingsproject Versterking Arbeidsmarktpositie van start gegaan met als doelstelling de positie van mensen met psychische en/of psychiatrische problemen op de arbeidsmarkt te verbeteren. Het project is gebaseerd op de ervaringen en inbreng van mensen die zelf om psychische redenen aan de zijlijn van de arbeidsmarkt staan of hebben gestaan dan wel mensen die zeer nauw bij dergelijke problemen betrokken zijn (geweest). De voorlichting wordt door ervaringsdeskundigen gegeven en richt zich op twee doelgroepen: enerzijds op werkgevers, direct leidinggevenden en personeelsfunctionarissen en anderzijds bedrijfsartsen. Bij deze groep bestaan nog veel misverstanden en vooroordelen ten aanzien van mensen met psychische problemen.

2002: Boek "Berichten uit het laboratorium van de samenleving"

Over ervaringen met depressie en antidepressiva; beeldvorming, realiteit en belangen bij medicijn gebruik en de maatschappelijke positie van mensen met psychische of psychiatrische problemen.
Een uitgave van Stichting Pandora, december 2002 en 2e druk november 2003, auteur Froukje Bos, filmer en beleidsmedewerker van Stichting Pandora. In het boek wordt aan de hand van persoonlijke levensgeschiedenissen, krantenberichten en recent onderzoek een beeld geschetst van veranderende inzichten in geestelijke gezondheidszorg, politiek en samenleving over behandeling van psychische en/of psychiatrische problemen en de rol van medicijnen daarbij. Patiënten/gebruikers vertellen over hun ervaringen met de werking en bijwerkingen van 'medicijnen voor de ziel', over knelpunten bij beginnen, gebruik, besluitvorming over doorgaan of stoppen en over problemen bij afbouwen. 

2003 - 2004: Interculturalisatie producten Pandora

Medio maart 2003 is de website van Stichting Pandora geïnterculturaliseerd. De belangrijkste informatie wordt aangeboden en ontsloten in het Engels, Turks en Arabisch. Het is de eerste website vanuit cliëntenperspectief die geïnterculturaliseerde informatie aanbiedt.
In maart 2004 verscheen de brochure over de wet BOPZ Als u gedwongen wordt opgenomen in een psychiatrische ziekenhuis, informatie voor patiënten. De brochure is verkrijgbaar in 3 versies: Nederlands-Engels, Nederlands-Turks en Nederlands-Arabisch(Marokaans).

2003: Wie dit leest, is zo gek nog niet

In oktober 2003 het jongeren lesmateriaal Wie dit leest is gek in een geheel nieuwe uitgave verschenen (4e druk). Tegelijkertijd werd de website voor jongeren www.zogeknogniet.nl gelanceerd.